Doğu Akdeniz’de Enerji Rotaları Yeniden Şekilleniyor
Doğu Akdeniz’deki enerji rotaları, Türkiye’nin KKTC ile yaptığı anlaşmalarla yeniden şekilleniyor.
MEHMET KAYA/ANKARA
Orta Doğu’daki çatışmaların ardından enerji hatları yeniden gözden geçirilirken, Türkiye, özellikle komşu bölgelerdeki kaynakların küresel piyasalara ulaştırılması amacıyla alternatif rotalar geliştirme çabalarını artırıyor. Türkiye, Doğu Akdeniz’de pahalı olan İsrail-Güney Kıbrıs Rum Yönetimi-Yunanistan-AB enerji projesine karşılık, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ile imzaladığı doğalgaz hattı anlaşmasıyla daha ekonomik bir çözüm sunuyor.
Doğu Akdeniz’deki enerji anlaşmaları, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından tekrar gündeme geldi. EKONOMİ Gazetesi, 2020 yılından bu yana kamuoyuna yansıyan anlaşma ve mutabakat zaptlarını, ayrıca şirketlerin taraf olduğu sözleşmeleri derleyerek bir rapor hazırladı. Temmuz ayında, Irak’ın petrol ve gazını Türkiye’yi bypass ederek Suriye üzerinden Akdeniz’e ulaştırma girişimi için Suriye ile Fransa arasında bir anlaşma imzalandı. Ayrıca, Fransız enerji şirketi TotalEnergies, Suriye açıklarında arama yapma hakkı elde etti. Türkiye ise KKTC ile Karpaz-Dörtyol arasında doğalgaz boru hattı için bir anlaşma imzalayarak bölgedeki enerji ihtiyacına yönelik ucuz bir çözüm sunmayı hedefliyor.
Küresel Enerji Şirketleri Dominant Rol Oynuyor
Ham petrol ve doğalgaz üretimi, ticareti ve taşınmasıyla ilgili anlaşmalar, bölgedeki ülkelerin yanı sıra küresel enerji devlerinin de aktif rol oynadığını gösteriyor. Bu şirketler, ülkelerin imzalarına bağlı olarak arama ruhsatları alarak bölgedeki etkinliklerini artırıyor. Türk şirketi TPAO, uluslararası anlaşmalara dayalı arama ruhsatları kapsamında Akdeniz’de yalnızca Libya ile sınırlı kalmış durumda. Ancak Libya’daki siyasi belirsizlikler, bu anlaşmanın uygulanabilirliğini tehdit ediyor.
Macron’un Suriye Ziyareti ve Enerji Anlaşmaları
Son dönemde Akdeniz’deki enerji anlaşmalarına Suriye ile Fransa’nın katılması dikkat çekti. Türkiye’deki NATO zirvesine katılmadan önce Suriye’yi ziyaret eden ilk Batılı lider olan Macron, TotalEnergies’in Suriye açıklarında petrol ve gaz araması yapmasına yönelik bir belge imzaladı. Ancak bu belgenin niteliği hakkında net bir bilgi bulunmuyor. Bölgedeki enerji koridorları üzerinden çıkar çatışmaları yaşanmakta ve Körfez ülkelerinin Akdeniz’e erişim çabaları dikkat çekiyor. Türkiye, Basra-Yumurtalık hattının hem ticaret hem de enerji yolu olarak kullanılabilmesi için çalışmalar yürütüyor. Irak’ın Suriye üzerinden Akdeniz’e ulaşacak bir boru hattı üzerinde de girişimlerde bulunuluyor, ancak Suriye’nin önceki yönetimi döneminde imzalanan bazı anlaşmalar fiili olarak duraksamış durumda.
Türkiye-KKTC Doğalgaz Hattı ile Yeni Bir Strateji
Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de Avrupa’nın desteklediği Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ve Yunanistan merkezli doğalgaz-petrol boru hatlarına karşılık, KKTC ile yaptığı anlaşma stratejik bir hamle olarak öne çıkıyor. Pahalı olan İsrail-Güney Kıbrıs-Yunanistan-AB projesine alternatif olarak, altyapısı büyük ölçüde hazır olan KKTC-Türkiye doğalgaz hattı ile küresel bir çözüm önerisi sunulmuş durumda. Türkiye ile KKTC arasındaki anlaşma, KKTC’ye doğalgaz erişimini sağlamanın yanı sıra, çift yönlü bir çalışma imkanı sunacak şekilde tasarlandı. Bu hat üzerinden bölgedeki yeni kaynakların küresel pazara ihracatı mümkün hale gelecek. Hatay ve Adana kıyılarında hem petrol hem de doğalgaz için gerekli altyapı mevcut ve Türkiye’nin doğalgaz boru hattı Avrupa ile de bağlantılı durumda.
