Savaşın Kazananları: Petrol Şirketleri Milyarlarca Kazandı
ABD ile İran arasındaki çatışma, dünyanın en büyük petrol şirketlerine milyarlarca dolarlık kazanç sağladı. Çevresel tahribat ve iklim krizi yeniden gündemde.
Dünyanın en büyük sekiz petrol üreticisi, ABD ile İran arasındaki gerginlik nedeniyle beklenmedik bir şekilde milyarlarca dolarlık kâr elde etti. Nisan ayından Haziran sonuna kadar bu şirketler, toplamda yaklaşık 93 milyar dolarlık kâr açıkladı. Bu durum, petrol şirketlerinin insan acıları üzerinden kazanç sağladığına dair eleştirileri yeniden gündeme taşıdı ve çevresel tahribatın bedelini ödemeleri yönündeki çağrıları artırdı.
ABD ile İran arasındaki çatışmanın enerji fiyatlarını yükseltmesi ve fosil yakıtların iklim krizine yol açması, bu şirketlerin kârlarını artıran faktörlerden biri oldu. Guardian’ın yaptığı analiz, borsa verilerine göre, bu sekiz petrol üreticisinin Haziran ayı itibarıyla üç aylık dönemde 93 milyar dolardan fazla kâr elde ettiğini ortaya koydu. Bu dönem, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri eylemleri sonrasında petrol fiyatlarının varil başına 126 doları aşarak önemli bir artış gösterdiği ilk çeyrek olarak kaydedildi.
Petrol devleri, fosil yakıt arzında yaşanan büyük kesintileri fırsata çevirerek, geçen yılın aynı dönemindeki 50 milyar dolarlık kârlarını neredeyse iki katına çıkardı. Çevre aktivistleri, bu kazançların bedelini milyonlarca ailenin artan enerji faturaları ve derinleşen iklim krizi ile ödediğini vurguluyor.
Verilere göre, Aramco, BP, Shell, Equinor, TotalEnergies, Eni, Chevron ve ExxonMobil gibi sekiz büyük petrol şirketi, ilkbahar çeyreğinde dakikada 700 bin dolardan fazla kâr elde etti. Bu şirketlerin toplam piyasa değeri, yaklaşık 600 milyar dolar artarak 3 trilyon doları geçti. Aynı dönemde, ölümcül sıcak hava dalgalarının etkisi de arttı. Bilim insanları, fosil yakıtların yakılmasının bu sıcak hava dalgalarının sıklığını ve şiddetini artırdığını belirtiyor.
Özellikle Suudi Arabistan’ın devlet petrol şirketi Aramco, bu dönemde en yüksek kârı elde eden şirket oldu. Şirket, İran ve Husilerin düzenlediği saldırılara rağmen, üç aylık net kârını %34 artırarak 33 milyar dolara çıkardığını açıkladı. Carbon Majors veritabanına göre, Aramco, tarihte en fazla karbon salımından sorumlu şirket olarak öne çıkıyor. Chevron ve ExxonMobil ise onu takip ediyor. Shell ve BP de en fazla emisyona neden olan ilk 10 şirket arasında yer alıyor. Suudi Arabistan, uzun yıllardır uluslararası iklim eylemlerini engelleyen ülkelerden biri olarak dikkat çekiyor.
BP, nisan-haziran dönemine ilişkin bilançosunu açıklayan son büyük petrol şirketlerinden biri oldu ve 5,73 milyar dolarlık kâr bildirdi. Bu rakam, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalinin başladığı yıldan bu yana görülen en yüksek çeyrek kârı olarak kayıtlara geçti.
Global Witness adlı Londra merkezli sivil toplum kuruluşunun fosil yakıtlar programı lideri Patrick Galey, büyük petrol şirketlerinin kârlarının artmasının sıradan aileler için ağır sonuçlar doğurduğunu belirtti. Galey, “Büyük petrol şirketleri adil payları kadar vergi ödeseydi, iklim krizinin etkilerini azaltmak için daha fazla kaynak sağlanabilirdi” dedi.
Shell, savaşın etkileri nedeniyle Katar’daki doğalgaz tesisinde yaşanan hasara rağmen, tarihinin en yüksek ikinci çeyrek kârını elde etti ve net kârı 9,84 milyar dolara yükseldi.
ABD’de Chevron ve ExxonMobil’in açıkladığı yüksek kârlar, eski Başkan Donald Trump’ın da tepkisini çekti. Trump, bu şirketleri İran’a karşı yürüttükleri savaş üzerinden “fazla para kazanmakla” suçladı ve bu kârların bir kısmının halka geri verilmesi gerektiğini vurguladı. Chevron, ikinci çeyrekte 12,2 milyar dolar net kâr elde ederken, ExxonMobil ise 14,5 milyar dolar kâr açıkladı.
Bu yaz, iklim krizinin etkileri dünya genelinde hissedildi. Avrupa’da yaşanan en şiddetli sıcak hava dalgaları, yaklaşık 20 bin kişinin hayatını kaybetmesine neden oldu. Güney Kore ve Japonya’da sıcaklıklar 42,5 dereceye kadar yükseldi. Afrika’nın büyük bölümünde de sıcaklıklar artarak iklim krizinin etkilerini derinleştirdi. Kuraklık, Fransa, İspanya, Portekiz ve Yunanistan’da büyük orman yangınlarını tetikledi. ABD ve Kanada’da da orman yangınları, binlerce kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı. Güney Asya’da ise aşırı yağışlar sel ve heyelanlara neden oldu, birçok insanın geçim kaynakları zarar gördü.
