İran Savaşı Ekonomiyi Sarsıyor: Mart Güven Endekslerinde Düşüş
Mart 2026’da İran savaşı, Türkiye ekonomisinde güven endekslerinde önemli düşüşlere yol açtı.
Mart 2026 itibarıyla Türkiye ekonomisinin öncü göstergeleri, jeopolitik risklerin etkisi altında kalmaya devam ediyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından açıklanan Reel Kesim ve Finansal Hizmetler güven endekslerinde kaydedilen belirgin düşüş, Bloomberg HT Tüketici Güven Endeksi’ndeki gerileme ile paralellik gösteriyor. Piyasalarda, savaşın etkileri fiyatlamalardan güven kaybına doğru evriliyor.
TCMB’nin yayımladığı Mart 2026 İktisadi Yönelim Anketi sonuçları, imalat sanayi temsilcilerinin moralinin ciddi şekilde bozulduğunu ortaya koyuyor. Anket, 1761 iş yerinin katılımıyla hazırlandı ve reel kesimin geleceğe dair beklentilerini gözden geçirdiğini gösteriyor. Mevsimsellikten arındırılmış Reel Kesim Güven Endeksi (RKGE-MA), bir önceki aya göre 4,1 puan azalarak 100,0 seviyesine geriledi. Ekonomi literatüründe 100 seviyesi, iyimserlik ile kötümserlik arasındaki dengeyi ifade ediyor. Bu endeksin bu seviyeye ulaşması, sanayicilerin önlerini görmekte zorlandıklarının en açık göstergesi.
Endeksi oluşturan alt bileşenlerin tamamında gözlemlenen olumsuz seyir dikkat çekiyor. Gelecek üç ay içindeki üretim hacmi beklentileri, ihracat sipariş miktarları ve sabit sermaye yatırım harcamalarındaki düşüş, sanayicilerin yeni yatırımlardan kaçındığını ve dış talep konusunda endişelerinin arttığını gösteriyor. Mevsimsel etkilerden arındırılmamış Kapasite Kullanım Oranı da bir önceki aya göre gerileyerek yüzde 73,3 seviyesine düştü. Bu durum, fabrikalarda üretim hızının ve vardiyaların bekle-gör stratejisine geçiş yaptığını ortaya koyuyor.
Finansal Hizmetler Güven Endeksi (FHGE) de Mart ayının en dikkat çekici verilerinden biri oldu. Endeks, bir önceki aya göre 16,9 puanlık büyük bir düşüşle 159,1 seviyesine geriledi. Bu sert geri çekilme, bölgedeki savaşın finansal piyasalar üzerindeki olumsuz etkisini yansıtıyor. Bankacılık ve finans sektörü temsilcileri, mevcut iş durumunda ve gelecek üç ayda hizmet talebinde büyük bir daralma bekliyor.
Tüketici tarafında da durum pek iç açıcı değil. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve TCMB iş birliğiyle hazırlanan resmi Tüketici Güven Endeksi, Mart ayında %0,8 oranında düşerek 85,0 seviyesine geriledi. Ancak, piyasanın daha yakından takip ettiği Bloomberg HT Tüketici Güven Ön Endeksi, savaşın hanehalkı üzerindeki psikolojik etkilerini daha net bir şekilde ortaya koyuyor. Bloomberg HT anket sonuçlarına göre, tüketicilerin ekonomik durum beklentileri, bölgesel çatışmanın enerji fiyatlarına yansıması ve olası enflasyonist baskılar nedeniyle zayıfladı. Ayrıca, dayanıklı tüketim malı satın alma zamanına dair endeksin düşmesi, hanehalklarının büyük harcamaları ertelediğini gösteriyor.
Mart 2026 verilerindeki bu genel bozulmanın arkasında, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı operasyonun yarattığı küresel belirsizlik yatıyor. Enerji maliyetlerindeki dalgalanma, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerde üretim maliyetlerini artırırken, hanehalkı enflasyon beklentilerini de olumsuz etkiliyor. Ayrıca, Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklık ve bölgesel ticaret rotalarındaki riskler, ihracat sipariş beklentilerini aşağı çekiyor. Savaşın dördüncü haftasına girmesi ve belirsizliğin kalıcı olduğu algısı, tüketici güvenini daha da sarsıyor.
