Karadeniz Gerilimi Buğday Pazarında Yeni Dönem Başlatıyor
Karadeniz’deki gerilim, buğday ticaretinde önemli değişikliklere yol açıyor. Rusya ve Ukrayna’nın ihracat kaybı, alternatif tedarikçilerin önemini artırıyor.
Karadeniz’deki artan gerginlik, 2026/27 sezonunda küresel buğday ticaretinin yönünü değiştirmeye başladı. Rusya ve Ukrayna’nın limanlarından yapılan sevkiyatların azalması, bu iki ülkenin ihracat beklentilerini olumsuz etkilerken, bu boşluğun diğer büyük ihracatçılar tarafından doldurulması bekleniyor. ABD Tarım Bakanlığı’nın (USDA) ağustos ayı raporunda, Rusya’nın buğday ihracat tahmini 1,5 milyon ton düşürülerek 46 milyon tona, Ukrayna’nın ise 1 milyon ton azaltılarak 13,5 milyon tona çekildi.
Karadeniz’deki sorunlar, dünya buğday ticaretindeki rekabeti de etkiliyor. USDA, Rusya ve Ukrayna’nın kaybetmesi beklenen ihracatın bir kısmının karşılanması için Kanada ve Kazakistan’ın ihracat tahminlerini 1’er milyon ton artırdı. Böylece Kanada’nın ihracat beklentisi 28,5 milyon tona, Kazakistan’ınki ise 10 milyon tona yükseldi.
İthalat tarafında da önemli bir yeniden yapılandırma yaşanıyor. İngiltere’nin ithalat tahmini, zayıflayan iç üretim beklentisiyle 1,1 milyon ton artırılarak 3,6 milyon tona çıkarıldı. Pakistan’ın ithalat beklentisi ise 10 bin tondan 1 milyon tona yükseltildi. Afganistan’ın alımlarında da 200 bin tonluk artışla 4,8 milyon tona ulaşılması bekleniyor. Öte yandan, Mısır, Türkiye, Bangladeş ve Vietnam’ın ithalatında düşüş öngörülüyor. Mısır’ın tahmini 500 bin ton azaltılarak 13 milyon tona, Türkiye’nin tahmini ise güçlü yerel üretim nedeniyle 500 bin ton düşürülerek 5 milyon tona indirildi. Bangladeş’in ithalatı 700 bin ton azalışla 7 milyon tona, Vietnam’ınki ise yem talebindeki gerileme nedeniyle 300 bin ton düşüşle 6,2 milyon tona çekildi.
Karadeniz’deki arz kaybının fiyatlara etkisi de belirginleşmeye başladı. Temmuz ayına göre Avrupa Birliği’nde buğday ihracat fiyatı ton başına 25 dolar artışla 262 dolara, ABD fiyatı ise 26 dolar yükselerek 321 dolara çıktı. Kanada buğdayı 20 dolar artarak 292 dolara, Avustralya buğdayı 13 dolar yükselerek 291 dolara, Arjantin buğdayı ise 12 dolar artışla 239 dolara ulaştı. Ancak Rus buğdayı, diğerlerinden ayrışarak fiyatı 3 dolar gerileyerek 224 dolara düştü. Rusya, 19-25 Ağustos döneminde buğday ihracat vergisini ton başına 326,6 rubleden 721,1 rubleye yükseltmeyi planlıyor. Böylece vergi iki katından fazla artmış olacak. Mısır vergisi de 105 rubleden 284 rubleye çıkarılırken, arpa vergisi sıfırda kalacak.
Ukrayna, iyi bir hasat beklentisine sahip olmasına rağmen, asıl sorun ürünün dünya piyasalarına ulaştırılması. Karadeniz koridorunun kapalı kalması nedeniyle ağustos ayının ilk 12 gününde tahıl ihracatı yalnızca 590 bin ton oldu. Demiryolu ve Tuna güzergahları alternatif oluştursa da Karadeniz limanlarının kapasitesini karşılamaktan uzak. Odessa’da gemi trafiği neredeyse durma noktasına geldi. Financial Times’ın aktardığına göre, Ukrayna’nın Karadeniz limanlarının tamamen kapanması, ülkenin GSYİH’sının yaklaşık yüzde 1-1,5’ine mal olabilir. Ülkede çiftçilerin satmadığı ve tüccarların ihraç etmediği en az 10 milyon ton geçen sezon ürünü bulunuyor.
Rusya’da ise durum farklı. Tarım örgütlerinin temmuz ayında gerçekleştirdiği tahıl ve bakliyat satışları yıllık bazda yüzde 9,1 artarak 5,4 milyon tona ulaştı. Yılın ilk yedi ayında satışlar yüzde 24,2 artışla 32,8 milyon tona çıkarken, buğday satışları yüzde 28 artarak 21,8 milyon ton oldu. Ancak ihracat kapasitesindeki daralma, yeni mahsul arzıyla birleşince iç piyasada fiyat baskısı yaratıyor.
Kazakistan’da ise sıcaklık ve kuraklık nedeniyle 2026 buğday üretiminin 13-13,5 milyon tona gerilemesi bekleniyor. Geçen yıl 19,3 milyon ton olan üretime göre bu düşüş yaklaşık yüzde 30’a ulaşacak. Arz daralması nedeniyle çiftçiler, buğday fiyatlarının geçen yıla göre yaklaşık yüzde 10 artmasını öngörüyor.
