Temiz enerji yasağı: Bannock County geri adım atıyor

Temiz enerji projelerini yasaklayan Idaho’daki Bannock County, artan elektrik ihtiyacı ve ekonomik beklentiler nedeniyle rüzgar ve güneşi yeniden değerlendiriyor.

Idaho eyaletindeki Bannock County, büyük ölçekli güneş ve rüzgar enerjisi projelerini yasaklayan düzenlemesini yeniden ele almaya hazırlanıyor. İlçe komisyonunun bu sonbaharda oylaması beklenen yeni taslak, güneş, rüzgar ve nükleer enerji yatırımlarının belirli koşullar altında önünü açmayı öngörüyor.

Komisyonun Mart 2024’teki oylamasında düzenleme 2’ye karşı 1 oyla kabul edilmiş, özel mülkiyet haklarını savunan Jeff Hough ise tek muhalif üye olmuştu. Hough, kararın ilçe sakinlerinin kendi arazileri üzerindeki kullanım hakkını kısıtladığını savunarak yasağın kaldırılması için çalışmaya başladı. Daha sonra komisyon başkanlığına gelen Hough, Bannock County’nin yatırımcılara “iş yapmaya açık” olduğu mesajını vermesi gerektiğini söylüyor.

Bannock County’deki süreç, temiz enerji yatırımlarını yasaklayan veya sınırlayan kırsal bölgelerin kararlarını değiştirme ihtimaline ilişkin dikkat çekici bir örnek oluşturuyor. ABD genelinde 2025 yılında yaklaşık her dört ilçeden birinde temiz enerji projelerine yönelik yasak, moratoryum ya da başka bir engel bulunuyordu. Bu ilçelerin yüzde 60’tan fazlası kırsal bölgelerde yer alıyordu.

Yasağın kaldırılması, Idaho’nun elektrik talebinin hızla arttığı bir döneme denk geliyor. Eyaletin en büyük elektrik şirketi Idaho Power, 2030’a kadar talebin yaklaşık 1 gigavat, yani mevcut seviyeye göre yüzde 26 artmasını bekliyor. Uzmanlara göre Bannock County, elektrik şebekesi açısından da avantajlı bir konumda bulunuyor. Bölgede yer alan Populus trafo merkezi, Idaho, Utah, Wyoming ve Pasifik Kuzeybatısı arasındaki elektrik akışında önemli bir bağlantı noktası oluşturuyor.

Yeni santrallerin trafo merkezlerine yakın kurulması, bağlantı maliyetlerini düşürerek tüketicilere yansıyabilecek giderleri azaltabiliyor. Ancak Hough açısından asıl fırsat enerji faturalarındaki olası düşüş değil, ekonomik kalkınma. Idaho’nun gerisine kıyasla daha yavaş büyüyen Bannock County’de kırsal hizmetler azalırken kuraklık, aile çiftliklerinin ayakta kalmasını zorlaştırıyor.

Komşu Power ve Bingham ilçelerinde 2024 yılında yenilenebilir enerji projelerinden sırasıyla 909 bin ve 639 bin dolar vergi geliri elde edildi. Hough, benzer yatırımların Bannock County’ye de gelir, istihdam ve yeni hizmetler sağlayabileceğini düşünüyor.

Ancak ilçe sakinleri bu konuda ikiye bölünmüş durumda. Güney Bannock County’de bazı arazi sahipleri güneş enerjisi şirketlerine arazi kiralamak veya komşularının bu hakkını kullanmasını desteklemek isterken, diğerleri tarım arazilerinin enerji projelerine açılmasına karşı çıkıyor. Güneş enerjisine karşı çıkan grubun önemli bir bölümü ise nükleer yatırımlara olumlu bakıyor.

Yasağa giden süreç, başlangıçta Hough’un attığı adımlarla başladı. Hough, 2023’te Boise’de düzenlenen ilçe yöneticileri toplantısında, federal arazilerde planlanan Lava Ridge rüzgar projesi etrafındaki tartışmalardan etkilendi. Aynı dönemde bazı şirketlerin Bannock County’de arazi sahipleriyle güneş enerjisi projeleri için görüşmeye başladığını öğrenen Hough, büyük ölçekli enerji yatırımlarına ilişkin altı aylık moratoryum önerdi.

Komisyonun Ekim 2023’te oybirliğiyle kabul ettiği moratoryumun amacı, yenilenebilir enerji yatırımlarını tamamen yasaklamak değil, projeleri düzenleyecek kurallar hazırlamak ve ekonomik fırsatlarla arazi koruması arasında denge kurmaktı. Ancak Downey bölgesinde yaşayan Rebecca Falcon ve Dez Hauser gibi muhalifler, moratoryumun kalıcı hale gelmesi için örgütlendi. Şubat 2024’te düzenlenen halk toplantısı yoğun ilgi nedeniyle okul salonuna taşındı; toplantıya katılan konuşmacıların büyük bölümü güneş enerjisine karşı çıktı.

Hough moratoryumun kaldırılması yönünde oy kullansa da diğer iki komisyon üyesi uygulamanın sürmesini destekledi. Böylece geçici olarak başlayan kısıtlama kalıcı yasağa dönüştü. Yasağın ardından Chicago merkezli Hecate Energy, yaklaşık 400 dönümlük arazi için yaptığı sözleşmeyi yenilemedi ve bölgeden çekildi.

Güneş enerjisini destekleyen çiftçilerden Dale Lish, yasağın özel arazi sahiplerinin karar verme hakkını ortadan kaldırdığını savunuyor. Lish, Hecate ile yaklaşık 400 dönümlük arazisi için anlaşma yapmıştı. Ona göre güneş enerjisinden elde edilebilecek dönüm başına gelir, yalnızca buğday üretiminden sağlanabilecek gelirin dört ila beş katına ulaşabilirdi.

Steve Criddle de güneş enerjisini destekleyen çiftçiler arasında yer alıyor. Ailesi 1876’dan beri Downey’de tarımla uğraşan Criddle, kuraklık nedeniyle sulamasız arazilerinden yeterli verim alamadığını belirtiyor. Üç yıl önce yaklaşık 800 balya saman üreten tarlasından bu yıl yalnızca 12 balya elde edebildi. Bölgenin yüzde 87’sinden fazlası şiddetli kuraklık koşullarıyla karşı karşıya bulunuyor.

Criddle ve eşi, güneş enerjisi için arazi kiralamanın çiftliğe düzenli gelir sağlayabileceğini ve gelecek kuşaklara aktarılmasına yardımcı olabileceğini düşünüyor. Downey’de hastane, banka, eczane, sinema, market ve tarım ekipmanı mağazası gibi hizmetlerin kapanması, kırsal ekonomideki gerilemeyi daha görünür hale getirdi.

Bir başka çiftçi Lytton Bastian ise Populus trafo merkezinin bitişiğindeki 840 dönümlük arazisi için Balanced Rock Power ile sözleşme imzaladı. Arazinin bir bölümünü taş ocağı ve mevsimlik hayvan otlatma alanı olarak kullanan Bastian, tarım açısından daha az verimli bu bölümün güneş enerjisine ayrılabileceğini savunuyor. Şirket, yasağın kaldırılması halinde projeye devam edeceğini açıkladı.

Balanced Rock’ın Harmon Solar projesi hayata geçerse Downey kentine de doğrudan gelir sağlanması bekleniyor. Şirket, toplumsal katkı programı kapsamında belediyeye 100 bin dolar ödeme teklif etti. Yasağın sürmesi durumunda bu gelir elde edilemeyecek ve yatırımın başka bir bölgeye kayması riski doğacak.

Projeye karşı çıkan Falcon ve Hauser ise güneş panellerinin bölgenin görünümünü değiştireceğini, tarım arazilerinin uzun süreli kullanım dışı kalacağını ve söküm maliyetlerinin belirsiz olduğunu söylüyor. Falcon, mevcut trafo merkezi ve enerji hatlarının bile manzarayı bozduğunu belirterek güneş enerjisi tesislerinin binlerce dönümlük alana yayılmasına itiraz ediyor.

Balanced Rock’ın federal arazilerde planladığı ikinci Harmon projesi de tartışmayı büyüttü. Yaklaşık 300 megavatlık proje için 1.300 dönümlük kamu arazisi öngörülüyordu. Şirket temmuz ayında odağının özel arazideki ilk proje olduğunu belirtirken, başvuruyu ağustosta geri çekti.

Yeni taslak düzenlemede, enerji şirketlerinin projelerin ömrü sonunda tesisleri kaldırması ve araziyi mümkün olduğunca eski haline getirmesi için plan sunması ve teminat yatırması şartı yer alıyor. Projelerin tahmini kullanım ömrü 35 ila 40 yıl olarak belirtiliyor. Ayrıca yerel itfaiye teşkilatlarına batarya yangınlarıyla mücadele için eğitim ve ekipman desteği verilmesi öngörülüyor.

Komisyon üyelerinden Ernie Moser, 2024’te yasağı desteklemişti. Ancak iki yıl içinde güneş ve rüzgar enerjisine ilişkin kaygılarının azaldığını, yine de yeni politikanın dikkatli hazırlanması gerektiğini söylüyor. Diğer komisyon üyesi Ken Bullock ise konuya ilişkin açıklama yapmadı. Seçim sonuçları da ilçedeki bölünmeyi ortaya koydu; güneş enerjisine karşı çıkan adaylar Downey’de güçlü destek alırken Hough ilçe genelinde seçimi kazandı.

Bannock County’de nükleer enerjiye yönelik destek ise daha yüksek görünüyor. Ocak ayında yapılan ankete 700’den fazla kişi katıldı ve yüzde 90’ı nükleer enerjiye olumlu baktığını belirtti. Bölgede gelişmiş nükleer araştırmalar yürüten Idaho Ulusal Laboratuvarı bulunuyor. Wyoming’in komşu Kemmerer kentinde Bill Gates destekli TerraPower’ın gelişmiş nükleer santral projesi de inşa halinde.

Buna karşın küçük modüler reaktörlerin kısa vadede ticari ölçekte yaygınlaşacağı kesin değil. ABD’de yeni nesil nükleer projeler için yalnızca sınırlı sayıda inşaat izni verildi ve bu projelerin henüz işletme lisansı bulunmuyor. Yakıt tedariki, maliyetler ve ilk örnek projelerin teknik belirsizlikleri sektörün önündeki başlıca sorunlar arasında yer alıyor.

Hough, nükleer enerjinin uzun vadede önemli bir seçenek olabileceğini kabul ediyor ancak bu yatırımların yıllar alacağını belirtiyor. Bu nedenle ilçenin o zamana kadar güneş ve rüzgar gibi diğer temiz enerji yatırımlarını reddetmemesi gerektiğini savunuyor. Bannock County’nin temiz enerji yasağını kaldırıp kaldırmayacağına ilişkin nihai karar, kamuoyu görüşlerinin ardından üç kişilik ilçe komisyonuna ait olacak.