Hürmüz Boğazı’nda ABD-İran Çatışması: Petrol Fiyatları Yükseliyor
Hürmüz Boğazı’ndaki ABD-İran çatışması, petrol fiyatlarını artırırken küresel piyasalarda risk iştahını zayıflatıyor.
ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı’nda meydana gelen yeni askeri çatışma, mevcut ateşkesin tehlikeye girmesine neden oldu. Taraflar birbirlerini saldırı başlatmakla suçlarken, petrol fiyatları yeniden artış gösterdi ve küresel piyasalarda risk iştahı zayıfladı. Washington, İran’a yönelik yeni saldırı tehditlerinde bulunurken, Körfez’de savaşın daha geniş bir çatışmaya dönüşme olasılığı endişeleri artırdı.
Son günlerde tırmanan gerilim, Hürmüz Boğazı’nda ABD savaş gemileri ile İran güçleri arasında yaşanan çatışmalarla daha da belirginleşti. Her iki taraf da ilk ateşi açmakla diğerini suçluyor. Bu durum, son haftalarda zaten zayıflayan ateşkes anlaşmasının fiilen sona erdiği yorumlarına yol açtı.
ABD Başkanı Donald Trump, ABC News’e yaptığı açıklamada ateşkesin hâlâ geçerli olduğunu savundu. Ancak, daha sonra Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda, ABD’nin İran’a ait unsurları tamamen yok ettiğini belirtti ve küçük teknelerle insansız hava araçlarının okyanusa düştüğünü ifade etti. Trump, ayrıca İran’ın nükleer anlaşmayı hızlı bir şekilde kabul etmemesi durumunda daha sert saldırılar düzenleneceği tehdidinde bulundu.
Hürmüz Boğazı’nda Gerilim Tırmanıyor
Dünyanın en önemli petrol taşıma güzergahlarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki çatışma, küresel enerji güvenliği açısından alarm zillerini çaldırdı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), üç Amerikan destroyerinin Umman Körfezi’ne doğru ilerlediği sırada İran tarafından füze, drone ve küçük teknelerle saldırıya uğradığını açıkladı. CENTCOM’a göre, ABD güçleri meşru müdafaa kapsamında karşılık vererek İran’a ait füze rampaları, drone merkezleri ve komuta kontrol noktalarını hedef aldı. Açıklamada, hiçbir Amerikan unsurunun vurulmadığı ve ABD’nin gerilimi tırmandırmak istemediği, ancak güçlerini korumaya hazır olduğu ifade edildi.
Öte yandan, İran devlet televizyonu farklı bir anlatı sundu. İranlı askeri kaynaklara dayandırılan haberde, ABD’nin İran’a ait bir petrol tankerine saldırdığı ve bunun üzerine İran’ın düşman hedeflerine füze saldırısı düzenlediği öne sürüldü.
İran Basını BAE’yi Suçladı
İran’a yakınlığıyla bilinen Tasnim Haber Ajansı, güney İran’daki Bandar Abbas ve Keşm Adası çevresinde patlama sesleri duyulduğunu bildirdi. Ajans, Bahman İskelesi yakınlarında düşmanca faaliyetler yaşandığına dair doğrulanmamış bilgiler olduğunu aktarırken, bazı kaynakların Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) İsrail adına hareket ettiğini iddia etti. Tasnim, BAE’nin olaydaki rolünün doğrulanması halinde bunun bedelinin ödeneceğini belirtti, ancak bu iddialar resmi makamlarca doğrulanmadı.
Petrol Fiyatları Yeniden Yükseldi
Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim, petrol piyasalarını yeniden sarstı. ABD tipi ham petrol (WTI), Asya işlemlerinde yüzde 2,3 artarak varil başına yaklaşık 97 dolara yükseldi. Yatırımcılar, Orta Doğu’daki krizin Hürmüz Boğazı’nın uzun süre kapalı kalmasına yol açabileceğinden endişe ediyor. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık üçte biri Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşiyor ve boğazdaki herhangi bir kesinti, özellikle Asya ekonomileri için ciddi enerji arz riski anlamına geliyor. Analistler, son çatışmanın ardından petrol fiyatlarının yeniden 100 dolar seviyelerini aşabileceğini belirtiyor.
Küresel Piyasalarda Riskten Kaçış
ABD ile İran arasındaki yeni gerilim, küresel piyasalarda satış baskısı yaratıyor. S&P 500 ve Nasdaq vadeli işlemleri gerilerken, Asya borsaları da tarihi zirvelerinden geri çekiliyor. ABD tahvil faizleri yükselirken dolar değer kazandı ve yatırımcılar güvenli liman varlıklarına yönelmeye başladı. Piyasalar, özellikle 10 haftadır süren savaşın sona ermesine yönelik umutların yeniden zayıflamasından endişe ediyor.
“Özgürlük Projesi” Tartışması
Bu arada ABD merkezli Wall Street Journal, Suudi Arabistan ve Kuveyt’in ABD ordusuna yönelik üs ve hava sahası kısıtlamalarını kaldırdığını öne sürdü. Habere göre Washington yönetimi, Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmayı hedefleyen “Özgürlük Projesi” adı verilen operasyonu yeniden başlatmayı değerlendiriyor. İddiaya göre, Pakistan arabuluculuğunda İran ile yürütülen müzakereler nedeniyle operasyon daha önce askıya alınmıştı. Ancak Al Jazeera, söz konusu haberleri yalanladı ve ABD’li bir yetkiliye dayandırdığı haberde operasyonun yeniden başlatılmasına ilişkin aktif bir plan bulunmadığını belirtti. Daha önce NBC News tarafından yayımlanan bir haberde ise Suudi Arabistan’ın ABD savaş uçaklarının kendi hava sahasını kullanmasına izin vermediği öne sürülmüştü. Riyad yönetimi, İran’ın Körfez ülkelerini hedef alabileceğinden ve ABD’nin müttefiklerini yeterince koruyamayacağından endişe ediyor.
Nükleer Müzakereler Belirsizliğini Koruyor
Çatışmalar devam ederken, İran’ın ABD’nin sunduğu yeni barış teklifini değerlendirdiği bildiriliyor. Söz konusu teklifin savaşı sona erdirecek bir çerçeve anlaşma ve yeni nükleer müzakereleri içerebileceği belirtiliyor. Ancak son çatışmalar, taraflar arasındaki güven krizinin derinleştiğini gösteriyor. Trump yönetiminin İran’a yönelik sert söylemi ve İran’ın askeri karşılık vermeye devam etmesi, bölgede daha büyük bir savaş riskinin tamamen ortadan kalkmadığı yorumlarına neden oluyor. Türkiye dahil enerji ithalatçısı ülkeler açısından Hürmüz Boğazı’ndaki istikrarsızlık, petrol fiyatları, enflasyon ve cari açık üzerinde yeni baskılar yaratabilecek önemli bir küresel risk olarak değerlendiriliyor.
